Υπηρεσίες επεξεργασίας και παραγωγής ήχου στην Αθήνα: τι σώζεται, τι όχι και τι παραλαμβάνεις

Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, παραγωγή ήχου σημαίνει τρία πράγματα: να ηχογραφηθεί σωστά μια φωνή, να δουλευτεί μετά ώστε να ακούγεται καθαρή και σταθερή, και να παραδοθεί σε μορφή που ταιριάζει στο μέσο όπου θα παίξει. Ένα voiceover για εταιρικό βίντεο, μια αφήγηση, ένα podcast, τα φωνητικά ενός τραγουδιού και ο ήχος μιας διαφήμισης περνούν όλα από την ίδια βασική διαδρομή, με διαφορετικές απαιτήσεις στο τέλος.

Η σύγχυση συνήθως ξεκινάει επειδή η λέξη «παραγωγή» χρησιμοποιείται και για τη μουσική δημιουργία και για την τεχνική δουλειά πάνω στον ήχο. Είναι δύο διαφορετικά πράγματα και τιμολογούνται διαφορετικά. Το ένα είναι να γραφτεί κάτι που δεν υπάρχει, το άλλο είναι να ακουστεί σωστά κάτι που θα ειπωθεί ή έχει ήδη ειπωθεί. Οι περισσότερες επιχειρήσεις χρειάζονται το δεύτερο και ζητούν το πρώτο κατά λάθος.

Η ηχογράφηση φωνής είναι η πιο συχνή αφορμή για να μπει κανείς σε στούντιο, και είναι και η πιο ανελέητη τεχνικά, γιατί η ανθρώπινη φωνή είναι ο ήχος που ο ακροατής ξέρει καλύτερα από κάθε άλλον. Οτιδήποτε λάθος πάνω της γίνεται αμέσως αντιληπτό, ακόμα και από κάποιον που δεν έχει καμία σχέση με ήχο. Δεν θα ξέρει να πει τι φταίει, θα ξέρει όμως ότι κάτι δεν πάει καλά.

Πρακτικά, μια σωστή λήψη φωνής θέλει σταθερή απόσταση από το μικρόφωνο, γωνία που να μη χτυπάνε τα σύμφωνα κατευθείαν πάνω στην κάψα, και έναν άνθρωπο που ακούει ζωντανά όσο γράφεις. Αυτό το τελευταίο είναι που δεν αντικαθίσταται: τα περισσότερα άχρηστα αρχεία δεν χαλάνε από κακό εξοπλισμό, χαλάνε επειδή κανείς δεν πρόσεξε ότι κάτι πήγαινε στραβά τη στιγμή που συνέβαινε. Οι λεπτομέρειες της τεχνικής λήψης αναλύονται στον οδηγό για τα μικρόφωνα σε podcast και το πώς επηρεάζει η τεχνική λήψης, και ισχύουν ακριβώς το ίδιο σε κάθε ηχογράφηση φωνής.

Αυτό είναι το σημείο όπου χάνονται τα περισσότερα χρήματα σε άσκοπο εξοπλισμό. Ένα ακριβό μικρόφωνο σε ένα κανονικό δωμάτιο γράφει το δωμάτιο μαζί με τη φωνή. Οι σκληρές επιφάνειες επιστρέφουν τον ήχο πίσω στην κάψα με λίγα χιλιοστά του δευτερολέπτου διαφορά, και αυτό ακούγεται ως μια θολούρα που ο εγκέφαλος διαβάζει ως «ερασιτεχνικό», χωρίς να μπορεί να την ονομάσει.

Το κρίσιμο είναι ότι η αντήχηση δεν αφαιρείται στην επεξεργασία. Ο θόρυβος βάθους μπορεί να μειωθεί, μια βουή μπορεί να φιλτραριστεί, η αντήχηση όμως είναι η ίδια η φωνή που έφτασε δεύτερη φορά, οπότε το να τη σβήσεις σημαίνει να σβήσεις και κομμάτι της φωνής. Γι' αυτό η ακουστική του χώρου είναι επένδυση πριν από κάθε μικρόφωνο, κάτι που εξηγείται αναλυτικά στον οδηγό για την ακουστική και την ηχομόνωση σε στούντιο.

Η επεξεργασία δεν είναι ένα κουμπί, είναι σειρά αποφάσεων που παίρνονται ακούγοντας. Πρώτα γίνεται το καθάρισμα, δηλαδή φεύγουν οι θόρυβοι βάθους, τα χτυπήματα στο τραπέζι, οι ανάσες που ενοχλούν και τα σημεία που δεν χρειάζονται. Μετά έρχεται η ισορροπία, που μετράει ιδιαίτερα όταν μιλούν δύο ή τρία άτομα με εντελώς διαφορετικό όγκο φωνής, ώστε να μη χρειάζεται ο ακροατής να πειράζει την ένταση.

Ακολουθεί η μίξη, όπου η φωνή κάθεται σωστά μαζί με τη μουσική και τα υπόλοιπα στοιχεία, και τέλος το mastering, δηλαδή η τελική στάθμη ώστε το αρχείο να ακούγεται σωστά και στα ακουστικά και σε ένα ηχείο κινητού και στις πλατφόρμες που έχουν δικές τους απαιτήσεις έντασης, οι οποίες μετριούνται με τη σύσταση ITU-R BS.1770 για loudness και true peak. Το κάθε στάδιο έχει έναν ελάχιστο χρόνο που δεν συμπιέζεται, γιατί γίνεται με το αυτί και όχι με ένα preset.

Το πιο συχνό αίτημα επεξεργασίας είναι ένα αρχείο που έχει ήδη γραφτεί, σε γραφείο, σε σπίτι ή σε μια αίθουσα εκδηλώσεων, και δεν ακούγεται όπως θα ήθελες. Πριν ζητήσεις προσφορά, βοηθάει να ξέρεις ποια προβλήματα λύνονται στην επεξεργασία και ποια κλείδωσαν τη στιγμή της λήψης. Ο πίνακας δείχνει τα πιο συνηθισμένα.

Ο κανόνας πίσω από τον πίνακα είναι απλός. Ό,τι ξεχωρίζει από τη φωνή, σε ένταση, σε συχνότητα ή σε χρόνο, μπορεί να απομονωθεί και να μειωθεί. Ό,τι μπλέχτηκε με τη φωνή την ώρα της εγγραφής, όπως η αντήχηση ή ένα σήμα που παραμορφώθηκε, μένει μαζί της. Γι' αυτό ένας σωστός τεχνικός ακούει πρώτα το αρχείο σου και σου λέει τι μπορεί να γίνει, πριν σου δώσει οποιαδήποτε τιμή.

Το αποτέλεσμα εξαρτάται και από το αρχείο που θα φτάσει στον τεχνικό. Στείλε το πρωτότυπο αρχείο όπως βγήκε από τη συσκευή εγγραφής, ιδανικά σε WAV. Ένα αντίγραφο που πέρασε από εφαρμογή μηνυμάτων ή συμπιέστηκε για να ανέβει κάπου έχει ήδη χάσει πληροφορία, και αυτή η πληροφορία δεν επιστρέφει.

Αν η εγγραφή έγινε με περισσότερα από ένα μικρόφωνα, στείλε κάθε κανάλι χωριστά μαζί με την τελική μίξη. Γράψε και ένα σύντομο μήνυμα με δύο πράγματα: πού θα παίξει το υλικό (YouTube, Spotify, διαφήμιση, εσωτερική παρουσίαση) και σε ποια σημεία ακούς το πρόβλημα που σε ενοχλεί. Με αυτά, η πρώτη εκτίμηση βγαίνει γρήγορα και η τιμή που θα πάρεις αφορά τη δουλειά που πραγματικά χρειάζεται.

Όταν ο ήχος συνοδεύει εικόνα, μπαίνει ένα ακόμα επίπεδο. Το sound design είναι τα στοιχεία που δεν υπάρχουν στη λήψη αλλά χρειάζονται για να δουλέψει η σκηνή, και η πρωτότυπη μουσική σύνθεση είναι αυτό που δίνει σε μια παραγωγή τη δική της ταυτότητα αντί για ένα κομμάτι που έχει ακούσει ήδη ο θεατής σε τρεις άλλες διαφημίσεις. Και τα δύο καταλήγουν στην ίδια μίξη μαζί με τη φωνή.

Στη Mastermind αυτό είναι ξεχωριστή υπηρεσία, με πρωτότυπη μουσική σύνθεση για ταινίες, sound design, mixing και mastering, και τιμολογείται κατόπιν συνεννόησης, γιατί το εύρος της δουλειάς αλλάζει ριζικά ανάλογα με τη διάρκεια και το τι χρειάζεται να δημιουργηθεί από το μηδέν. Είναι η μόνη περίπτωση όπου μια τιμή ανά ώρα δεν σημαίνει τίποτα.

Αυτή είναι η ερώτηση που ξεχωρίζει τις προσφορές μεταξύ τους και σχεδόν κανείς δεν τη ρωτάει εγκαίρως.

Η ίδια λογική για το τι ακριβώς παραδίδεται μετά από μια παραγωγή αναλύεται και στον οδηγό για το post production ενός video podcast.

Δεν χρειάζεται κάθε δουλειά στούντιο. Αν γράφεις εσωτερικό υλικό που θα το ακούσουν πέντε άνθρωποι μία φορά, ένα ήσυχο δωμάτιο και ένα σωστό μικρόφωνο αρκούν. Το στούντιο αρχίζει να αξίζει όταν το υλικό εκπροσωπεί εσένα ή την εταιρεία σου προς τα έξω, όταν θα το ακούσουν άνθρωποι που δεν σε ξέρουν, ή όταν πρέπει να παραχθεί περιεχόμενο με συνέπεια, δηλαδή κάθε φορά να ακούγεται το ίδιο.

Στην αγορά της Αθήνας η καθαρή ηχογράφηση κινείται γύρω στα 40 έως 60 ευρώ την ώρα, ενώ η σύνθεση, το sound design και η μίξη τιμολογούνται ανά project. Το πιο συνηθισμένο λάθος δεν είναι να πληρώσει κανείς παραπάνω, είναι να πληρώσει για ώρες στούντιο χωρίς να έχει συμφωνήσει τι παραλαμβάνει στο τέλος, και να ανακαλύψει μετά ότι η μισή δουλειά ήταν εκτός.

Οι εγγραφές φωνής γίνονται σε δωμάτιο με πραγματική ακουστική επεξεργασία, με μικρόφωνα Neumann, Schoeps και DPA και προενισχυτές SSL και Chandler, και με τεχνικό που παρακολουθεί ζωντανά όσο γράφεις, ώστε να μη φτάσει ποτέ πρόβλημα στο στάδιο της επεξεργασίας. Κάθε ομιλητής γράφεται σε ξεχωριστό κανάλι, ακριβώς για να μπορεί μετά να δουλευτεί χωριστά.

Στα vidcast που γράφονται στο στούντιο, η μίξη ήχου του post production περιλαμβάνει ήδη αποθορυβοποίηση σε όλο το επεισόδιο, ενώ στις ηχογραφήσεις μόνο ήχου η βασική μίξη και το mastering είναι ξεχωριστή επιλογή. Η λεπτομερής επεξεργασία ήχου, όπου ένας τεχνικός ήχου ακούει ολόκληρο το επεισόδιο και αφαιρεί περιττές ανάσες και θορύβους στόματος, είναι ξεχωριστή επιλογή με επιπλέον χρέωση. Αξίζει κυρίως όταν το επεισόδιο θα ανέβει και σε πλατφόρμες μόνο ήχου, όπου κανένα λάθος δεν καλύπτεται από την εικόνα.

Καλύπτουμε voiceover, αφηγήσεις, podcast μόνο ήχου και φωνητικά, καθώς και πρωτότυπη μουσική σύνθεση, sound design, mixing και mastering για παραγωγές με εικόνα. Αν το υλικό σου έχει και βίντεο, το ίδιο στούντιο ήχου και εικόνας στην Αθήνα καλύπτει και τα δύο κάτω από την ίδια στέγη, που σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να συντονίσεις δύο διαφορετικά συνεργεία και δύο διαφορετικά χρονοδιαγράμματα.

Η παραγωγή ήχου είναι από τις λίγες δουλειές όπου το αποτέλεσμα κρίνεται σε δευτερόλεπτα και δεν επισκευάζεται εκ των υστέρων. Ο χώρος βάζει το ταβάνι, η λήψη κρίνει το μεγαλύτερο μέρος, η επεξεργασία τελειώνει τη δουλειά και τα παραδοτέα είναι αυτό που πραγματικά αγοράζεις. Αν το υλικό σου έχει ήδη γραφτεί, το πρώτο βήμα είναι να ακούσει κάποιος το πρωτότυπο αρχείο και να σου πει ειλικρινά τι σώζεται. Αν έχεις υλικό που πρέπει να ακούγεται σωστά, ή θέλεις να συζητήσουμε τι χρειάζεται συγκεκριμένα το δικό σου project, το στούντιο ηχογράφησης της Mastermind Productions στην Αθήνα λειτουργεί στην Καμβουνίων 10 του Κολωνού, με τον Σταθμό Λαρίσης λίγα λεπτά μακριά με τα πόδια, και απαντάει στο 210 512 4337.